KỶ NIỆM 150 NĂM NGÀY SINH CỤ HUỲNH THÚC KHÁNG (01/10/1876 – 01/10/2026): MỘT ĐỜI VÌ NƯỚC, VÌ DÂN

Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (01/10/1876 – 01/10/2026), cùng ôn lại cuộc đời, sự nghiệp và những cống hiến to lớn của cụ đối với sự nghiệp đấu tranh vì độc lập dân tộc, dân quyền, dân sinh và hạnh phúc của Nhân dân; qua đó góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần trách nhiệm và ý thức phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Cụ Huỳnh Thúc Kháng, tên gọi lúc nhỏ là Huỳnh Văn Thước, sau đổi là Huỳnh Hanh, tự Giới Sanh, hiệu Mính Viên, sinh ngày 01/10/1876 tại làng Thạnh Bình, tổng Tiên Giang Thượng, huyện Hà Đông, phủ Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam (nay là xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng). Xuất thân trong một gia đình giàu truyền thống, cụ sớm nổi tiếng thông minh, hiếu học, có ý chí và nghị lực và đỗ Giải nguyên kỳ thi Hương năm 1900, đỗ Tiến sĩ năm 1904. Tuy nhiên, trước vận mệnh đất nước, cụ không lựa chọn con đường quan trường mà dành trọn tâm huyết cho các hoạt động yêu nước, tìm con đường cứu dân, cứu nước. Năm 1905, cụ Huỳnh Thúc Kháng cùng Phan Châu Trinh và Trần Quý Cáp tham gia phong trào Duy Tân, tích cực vận động thực hiện các chủ trương khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh. Cụ quan tâm đến việc mở mang giáo dục, nâng cao dân trí, phát triển kinh tế, cải cách xã hội, vận động Nhân dân thay đổi cách nghĩ, cách làm, từng bước nâng cao ý thức tự lực và trách nhiệm đối với vận mệnh đất nước. Những hoạt động của cụ đã góp phần thúc đẩy phong trào yêu nước ở Trung Kỳ, tạo dấu ấn quan trọng trong lịch sử đấu tranh của Nhân dân Việt Nam đầu thế kỷ XX.

Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (01/10/1876 – 01/10/2026)

Trước những hoạt động yêu nước của cụ và các đồng chí, chính quyền thực dân tiến hành đàn áp. Năm 1908, cụ Huỳnh Thúc Kháng bị bắt và đày ra Côn Đảo. Suốt 13 năm bị giam cầm, trong điều kiện tù đày khắc nghiệt, cụ vẫn giữ vững khí tiết, không khuất phục trước kẻ thù, tiếp tục học tập, nghiên cứu, viết báo và suy ngẫm về vận mệnh đất nước. Những năm tháng ở Côn Đảo càng làm nổi bật bản lĩnh, ý chí kiên cường và tinh thần bất khuất của người chí sĩ yêu nước.

Năm 1921, sau khi được trả tự do, cụ trở về quê hương và tiếp tục hoạt động xã hội, chính trị, báo chí. Cụ dành nhiều tâm huyết cho việc nâng cao dân trí, truyền bá tư tưởng yêu nước, đấu tranh cho những quyền lợi chính đáng của Nhân dân và thúc đẩy những cải cách tiến bộ trong xã hội. Năm 1926, cụ được bầu làm đại biểu Trung Kỳ và giữ chức Viện trưởng Viện Dân biểu Trung Kỳ. Trên cương vị này, cụ thể hiện tinh thần đấu tranh công khai, thẳng thắn, kiên trì đề xuất những vấn đề liên quan đến quyền lợi của Nhân dân, cải cách chính trị, kinh tế, xã hội và giáo dục; đấu tranh chống những chính sách bất công và đòi hỏi những thay đổi thiết thực vì quyền lợi của người dân.

Một dấu ấn nổi bật trong sự nghiệp của cụ Huỳnh Thúc Kháng là hoạt động báo chí. Với vai trò chủ nhiệm và linh hồn của báo Tiếng Dân, cụ đã xây dựng tờ báo trở thành một diễn đàn có ảnh hưởng ở Trung Kỳ, phản ánh những vấn đề của đời sống xã hội, bày tỏ chính kiến, đấu tranh với những điều bất công và truyền bá tư tưởng yêu nước. Đối với cụ, báo chí không chỉ làm nhiệm vụ thông tin mà còn phải góp phần nâng cao dân trí, thức tỉnh tinh thần dân tộc, bảo vệ lẽ phải và quyền lợi của Nhân dân. Trong quá trình hoạt động, cụ luôn đề cao trách nhiệm của người làm báo trước xã hội và đất nước.

Năm 1939, trong bối cảnh tình hình chính trị có nhiều biến động, cụ Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục dành tâm huyết cho hoạt động báo chí và đấu tranh nghị trường. Các hoạt động của cụ thông qua báo Tiếng Dân thể hiện rõ quan điểm bảo vệ quyền lợi của Nhân dân, phản đối những chính sách bất công và cổ vũ tinh thần yêu nước. Cụ luôn giữ vững lập trường, không ngừng đấu tranh bằng ngòi bút và tiếng nói của mình trước những vấn đề liên quan đến vận mệnh dân tộc.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, trước yêu cầu cấp thiết của đất nước trong những ngày đầu xây dựng chính quyền cách mạng, cụ Huỳnh Thúc Kháng đã nhận lời Chủ tịch Hồ Chí Minh tham gia Chính phủ. Tháng 3/1946, cụ được giao giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Trên cương vị này, cụ tham gia giải quyết những công việc quan trọng về tổ chức, xây dựng và củng cố bộ máy chính quyền cách mạng, góp phần giữ vững trật tự, ổn định tình hình và bảo vệ thành quả của Cách mạng Tháng Tám.

Khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp đàm phán, cụ Huỳnh Thúc Kháng được giao giữ trọng trách Quyền Chủ tịch nước. Trong thời gian đảm nhiệm cương vị này, cụ thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, bản lĩnh, sự tận tụy và ý thức đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên hết. Cụ tích cực tham gia xử lý những công việc quan trọng của đất nước, góp phần củng cố chính quyền cách mạng trong một thời điểm đặc biệt khó khăn, phức tạp. Sự tham gia của cụ trong Chính phủ cũng thể hiện tinh thần đoàn kết, tập hợp những người có uy tín, trí tuệ và tâm huyết cùng chung sức xây dựng, bảo vệ nền độc lập dân tộc.

Trong thời gian đảm nhiệm trọng trách của Chính phủ, cụ Huỳnh Thúc Kháng luôn thể hiện tinh thần tận tụy, thẳng thắn và trách nhiệm. Cụ tham gia giải quyết nhiều công việc quan trọng của đất nước, từ tổ chức bộ máy chính quyền, công tác nội chính đến những vấn đề liên quan đến đoàn kết toàn dân, củng cố nền độc lập và bảo vệ thành quả cách mạng. Những hoạt động của cụ trong giai đoạn này tiếp tục cho thấy phẩm chất của một người trí thức yêu nước, luôn đặt lợi ích của dân tộc và Nhân dân lên trên hết.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và cụ Huỳnh Thúc Kháng (hàng đầu, thứ nhất từ phải sang) trong Chính phủ đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. (Ảnh tư liệu)

Đầu năm 1947, cụ tiếp tục hành trình kinh lý miền Trung. Do tuổi cao, sức yếu và lâm bệnh nặng, cụ Huỳnh Thúc Kháng từ trần tại tỉnh Quảng Ngãi ngày 21/4/1947. Theo tâm nguyện của cụ, Nhân dân an táng cụ trên núi Thiên Ấn, tỉnh Quảng Ngãi. Đây là nơi gắn với những năm tháng cuối đời của cụ và cũng là nơi lưu giữ phần mộ của một nhà yêu nước đã dành trọn cuộc đời cho dân tộc.

Phần mộ cụ Huỳnh Thúc Kháng tại núi Thiên Ấn – Quảng Ngãi

Ngày 29/4/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư đến đồng bào cả nước báo tin cụ Huỳnh Thúc Kháng qua đời và tổ chức quốc tang để tỏ lòng thương tiếc, tôn vinh một bậc đại chí sĩ, người có “học hành rất rộng, chí khí rất bền, đạo đức rất cao”, suốt đời “phấn đấu cho dân được tự do, nước được độc lập”. Sự trân trọng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và đồng bào cả nước đối với cụ thể hiện sâu sắc vị trí, uy tín và những đóng góp của cụ đối với sự nghiệp đấu tranh vì độc lập, tự do của dân tộc.

Những công lao và cống hiến của cụ Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục được Đảng và Nhà nước ghi nhận. Ngày 27/12/2012, Chủ tịch nước đã truy tặng cụ Huỳnh Thúc Kháng Huân chương Sao Vàng, phần thưởng cao quý của Đảng và Nhà nước, nhằm ghi nhận những công lao, cống hiến to lớn của cụ đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc.

Với cuộc đời hoạt động yêu nước, cách mạng đầy nhiệt huyết, trải qua nhiều thử thách, gian khổ, cụ Huỳnh Thúc Kháng đã có những cống hiến lớn đối với sự nghiệp đấu tranh vì độc lập dân tộc, dân quyền, dân sinh và hạnh phúc của Nhân dân. Từ hoạt động Duy Tân, đấu tranh nghị trường, hoạt động báo chí, những năm tháng tù đày ở Côn Đảo cho đến khi tham gia Chính phủ cách mạng, ở mỗi chặng đường, cụ đều thể hiện bản lĩnh, khí tiết và tinh thần trách nhiệm của một người yêu nước suốt đời vì dân, vì nước.

Cuộc đời cụ Huỳnh Thúc Kháng để lại tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước, khí tiết, nhân cách và tinh thần tận tụy phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân. Cụ là hình ảnh tiêu biểu của một thế hệ trí thức yêu nước đã lựa chọn con đường dấn thân, chấp nhận gian khổ, hy sinh lợi ích cá nhân để đấu tranh cho độc lập dân tộc, quyền lợi của Nhân dân và sự tiến bộ của xã hội.

Nhìn lại hành trình cuộc đời cụ có thể thấy, dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào, từ những năm tháng hoạt động Duy Tân, những ngày bị giam cầm tại Côn Đảo, trên nghị trường, trên mặt trận báo chí hay khi tham gia Chính phủ cách mạng, cụ vẫn giữ vững một mục tiêu xuyên suốt là vì nước, vì dân. Chính sự nhất quán ấy đã làm nên giá trị đặc biệt của một nhân cách lớn trong lịch sử dân tộc.

Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (01/10/1876 – 01/10/2026) là dịp để cán bộ, đảng viên và Nhân dân ôn lại cuộc đời, sự nghiệp và những cống hiến to lớn của cụ; qua đó hiểu sâu sắc hơn những giá trị lịch sử, chính trị, văn hóa và tinh thần mà cụ để lại. Đây cũng là dịp để giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức trách nhiệm với cộng đồng và quê hương, đất nước, nhất là đối với thế hệ trẻ.

Phát huy những giá trị mà cụ Huỳnh Thúc Kháng để lại, mỗi cán bộ, đảng viên và mỗi người dân hôm nay tiếp tục nêu cao tinh thần trách nhiệm, đoàn kết, tự lực, tự cường; không ngừng học tập, rèn luyện, tận tụy trong công việc, sống có trách nhiệm với cộng đồng và chung sức xây dựng quê hương, đất nước ngày càng phát triển. Những bài học về lòng yêu nước, khí tiết, bản lĩnh, nhân cách và tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân của cụ vẫn còn nguyên giá trị và có ý nghĩa sâu sắc đối với các thế hệ hôm nay và mai sau.

Tin, bài: Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công xã Sơn Thủy